Disiplina duhet të përshtatet me moshën dhe zhvillimin e fëmijës. Ajo që funksionon me një bebe ndryshon nga ajo me një adoleshent. Të kuptosh këtë përshtatje ndihmon.
Bebet (0–1 vjeç)
Bebet nuk «sillen keq» — ata komunikojnë nevoja. Nuk ka disiplinë në kuptimin e vërtetë; ka kujdes, siguri dhe përgjigje ndaj nevojave. Largoni rreziqet dhe shpërqendroni në vend që të «disiplinoni».
Fëmijët e vegjël (1–3 vjeç)
Kufij të thjeshtë dhe të qartë, shpërqendrim, dhe qetësi. Tantrumet janë normale. Mësoni fjalë për emocionet. Mos prisni vetëkontroll — ai ende po zhvillohet. Qëndrueshmëria dhe durimi janë çelësi.
Parashkollorët (3–6 vjeç)
Rregulla të qarta, shpjegimi i arsyeve, pasoja logjike, dhe vëmendje pozitive. Fëmija fillon të kuptojë më shumë dhe të zhvillojë vetëkontroll bazë. Përfshijeni në disa vendime dhe lavdëroni sjelljen e mirë.
Mosha shkollore (6–12 vjeç)
Rregulla dhe pasoja të qarta, por edhe më shumë dialog dhe përgjegjësi. Përfshijeni në vendosjen e rregullave, shpjegoni arsyet plotësisht, dhe jepni përgjegjësi graduale. Fëmija zhvillon gjykimin dhe vetëkontrollin.
Adoleshentët
Më pak kontroll, më shumë dialog dhe respekt për autonominë. Zgjidhni betejat, bini dakord për rregullat kryesore (sidomos sigurinë), dhe rrisni lirinë me përgjegjësinë. Mbani lidhjen dhe komunikimin mbi kontrollin. Adoleshenti po bëhet i pavarur.
Parimet që mbeten
Pavarësisht moshës, disa parime mbeten: dashuri e ngrohtë, kufij të qartë, qëndrueshmëri, respekt, dhe qëllimi për të mësuar jo për të ndëshkuar. Ajo që ndryshon është zbatimi — nga kontrolli i plotë te udhëzimi dhe dialogu, ndërsa fëmija rritet drejt pavarësisë.
Burimet dhe referencat
Ky artikull mbështetet në udhëzimet e institucioneve më poshtë. Rekomandimet përditësohen — kur të vendosni për fëmijën tuaj, vlen gjithmonë edhe fjala e mjekut që e njeh atë.
- AAP — HealthyChildren.org healthychildren.org
- NHS — Child behaviour nhs.uk
- UNICEF — Parenting dhe edukimi unicef.org
- —