Puberteti sjell periudhën e dytë të rritjes më të shpejtë pas foshnjërisë. Trupi ndryshon me shpejtësi, dhe të kuptosh çfarë ndodh ndihmon të mbështetësh fëmijën.
Kur fillon
Puberteti fillon në mosha të ndryshme — zakonisht 8–13 vjeç te vajzat dhe 9–14 te djemtë. Ritmi ndryshon shumë; disa fillojnë herët, disa vonë, dhe të dyja janë normale. Fillimi shumë i hershëm ose shumë i vonë duhet vlerësuar nga mjeku.
Ndryshimet fizike
Puberteti përfshin rritjen e shpejtë të lartësisë, zhvillimin seksual, ndryshimet e trupit, aknet, djersën, dhe (te vajzat) menstruacionet, (te djemtë) ndryshimin e zërit. Kjo rritje e shpejtë kërkon shumë energji, gjumë dhe ushqim.
Rritja e shpejtë
Gjatë pubertetit, fëmija mund të rritet disa centimetra në vit. Kjo rritje e shpejtë sjell nevoja të larta ushqimore (sidomos kalcium, hekur, proteina) dhe gjumë. Gjithashtu mund të shkaktojë ngathtësi të përkohshme ndërsa fëmija mësohet me trupin e ri.
Si të mbështetni
- Ushqim i pasur për të mbështetur rritjen e shpejtë
- Gjumë i mjaftueshëm — adoleshentët kanë nevojë për shumë
- Aktivitet fizik
- Flisni për ndryshimet para dhe gjatë, që fëmija të mos frikësohet
- Mbështetje emocionale — puberteti është edhe emocional
Shqetësimet për trupin
Fëmijët shpesh shqetësohen për trupin që ndryshon — a janë «normalë», a zhvillohen shpejt ose ngadalë. Siguroni se ka një gamë të gjerë normaliteti, mbrojini nga krahasimet dhe imazhet e pareal, dhe mbani një qëndrim pozitiv për ndryshimet.
Kur të flisni me mjekun
Flisni me mjekun nëse puberteti fillon shumë herët (para 8 te vajzat, 9 te djemtë) ose shumë vonë, nëse ka shqetësime për zhvillimin, ose nëse fëmija vuan shumë emocionalisht. Për shumicën, puberteti është proces natyror që kërkon mbështetje, informacion dhe durim.
Burimet dhe referencat
Ky artikull mbështetet në udhëzimet e institucioneve më poshtë. Rekomandimet përditësohen — kur të vendosni për fëmijën tuaj, vlen gjithmonë edhe fjala e mjekut që e njeh atë.
- AAP — HealthyChildren.org — zhvillimi healthychildren.org
- OBSH (WHO) — Early childhood development who.int
- CDC — Developmental Milestones cdc.gov